"Dobry nauczyciel nie nakazuje ci wejść do świątyni swojej wiedzy,
a raczej prowadzi Cię na na próg twojego własnego umysłu"
Kahlil Gibran
Slider

CHARAKTERYSTYKA ODRUCHÓW NIEMOWLĘCYCH W NORMIE

Zdrowy rozwój niemowlęcia często jest związany z prawidłowo przebiegającą ciążą, w żaden sposób nie obciążoną chorobą matki, nieprawidłowym przebiegiem ciąży i porodu, uszkodzeniami organicznymi i genetycznymi oraz stresem czy stresogennymi sytuacjami w środowisku ciężarnej. Wymienione czynniki i wiele innych ma ogromny wpływ na rozwój prenatalny dziecka i to co za tym idzie, jego funkcjonowanie po urodzeniu. Na wiele czynników mogących obciążyć później rozwój dziecka , możemy nie mieć wpływu, bądź ich nie przewidzieć. Jesteśmy jednak w stanie już w czasie ciąży, a tym bardziej zaraz po urodzeniu, wpłynąć na dalszy rozwój dziecka, ocenić jego poziom, ewentualne odchylenia od normy i podjąć działania mające na celu niedopuszczenie do patologii rozwojowych poprzez wprowadzenie rehabilitacji w ramach wczesnej interwencji. Zadaniem każdego , kto zajmuje się rozwojem małego dziecka jest szybkie zdiagnozowanie i podjęcie świadomej oraz skutecznej rehabilitacji, a następnie systematyczna ocena postępów rozwoju. W stosunku do każdego dziecka, powinno tworzyć się bilans psychomotoryczny, będący metodą badania klinicznego dziecka w odniesieniu do rozwoju jego osobowości i umiejętności psychomotorycznych. Rzadziej tego terminu używa się do noworodka zdrowego. Częściej używamy go w odniesieniu do dzieci zdrowych w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym w ramach badań bilansowych. Ocena rozwoju tej grupy może być dokonana poprzez testy psychologiczno – pedagogiczne oceniające ich rozwój, czy poprzez wskaźniki rozwoju. Najdokładniejszym jednak badaniem noworodka są oceny neurologiczne oparte na badaniu odruchów. Jest to podstawowe narzędzie do oceny rozwoju najmłodszych dzieci. Wielu znanych praktyków, wśród nich warto wymienić takie nazwiska jak: Bobath, Konig, Landau, Moro, Dubler, Vojta, Collis i wielu innych, zwrócili uwagę na to, że im wcześniej rozpozna się odchylenia od normy i rozpocznie celowe leczenie, to da to większą szansę skutecznej rehabilitacji. Badania autorów zajmujących się tą tematyką – dotyczą przede wszystkim tego, w jaki sposób, na podstawie odruchów neurologicznych można ocenić normę lub brak normy w rozwoju dziecka. Przeprowadzane na setkach populacji, miały wykazać ,jaki jest okres występowania danych odruchów charakterystycznych dla rozwijających się dzieci. Dotyczy to zarówno okresu pojawiania się odruchu, czasu jego trwania i zaniku. Ten okres charakterystyczny dla znacznej populacji w zakresie danego odruchu, był przyjmowany jako norma, natomiast odchylenia od niego zwracały uwagę na to, że należy z jakiegoś powodu objąć takie dziecko szczególną opieką, poddać szczegółowym specjalistycznym badaniom, znaleźć przyczynę i podjąć skuteczną rehabilitację.

Brunet, Lezie, Hellbrugge, Vojta czy Marta Bogdanowicz dokonali charakterystyki rozwoju psychoruchowego. Określili oni wzorce, z którymi można porównać badane dziecko, celem oceny czy jego rozwój jest zgodny z większością populacji czy odbiega od prawideł. Badacze i praktycy posługujący się normą rozwoju – czyli takim poziomem rozwiniętych funkcji, który jest charakterystyczny dla większości populacji w danym okresie rozwojowym, zgodnym z wiekiem życia, jako wskaźnik wykorzystywali odruchy. Każdy więc noworodek poddany badaniom neurologicznym zostanie oceniony pod kątem rozwoju psychoruchowego. Jego wiek życia może być zgodny z wiekiem

rozwojowym. Takie skale jak Farra, Dubowitza, Ballada, Apgar, oceniają rozwój zachowań dziecka w pierwszym roku życia. Rozbudowaną i bardzo rozpowszechnioną oceną rozwoju noworodka opartą na odruchach jest neurokinezjologiczna diagnostyka rozwoju psychoruchowego Vojty. Prawidłowo rozwijające się dziecko zdrowe powinno mieścić się w wyselekcjonowanych normach.

Do badanych odruchów należą m. in.:

  1. Reakcja automatyczna ( trwa przez cały pierwszy rok życia dziecka). 2. Odruch połykania ( trwa od urodzenia do 6 miesiąca życia ). 3. Odruch ssania ( trwa od urodzenia do 5 miesiąca życia – długość tego odruchu jest

uzależniona od formy przyjmowania pokarmu ). 4. Odruch szukania ( od urodzenia do 4 miesiąca życia ). 5. Chód automatyczny ( pojawia się w 2 dniu życia, i trwa do 3 miesiąca). 6. Reakcja Bauera ( pojawia w 2 dniu życia i trwa do 4). 7. Reakcja Placinga (trwa od 2 dnia życia do 3 miesiąca życia). 8. Odruch Galanta (trwa od 2 dnia życia – do 3 miesiąca życia). 9. Odruch Moro 1. I 2. Faza (od 2 dnia życia do 4 miesiąca ewentualnie do 6m. ż.). 10. Odruch chwytny dłoni (trwa od 2 dnia żucia do 6 miesiąca). 11. Odruch chwytny stóp (od 2 dnia życia do 13 miesiąca). 12. Odruch marszczenia czoła (trwa od 2 dnia życia do 3 miesiąca). 13. Odruch „oczu lalki” (pojawia się 2 dnia życia i trwa do 3 miesiąca). 14. ATNR (trwa od 2 dnia życia do 7 miesiąca). 15. TLR 9od 2 dnia życia do 5 miesiąca). 16. Toniczny odruch szyjny (od 2 dnia życia do 3 miesiąca). 17. Odruchowa reakcja w leżeniu na boku (trwa od 1 miesiąca do 6 m. ż). 18. LSR – reakcja błędnikowa (od 1 – 13 miesiąca życia). 19. Reakcje odruchowe na zmianę ułożenia głowy lub tułowia (rozpoczynają się w czwartym

miesiącu). 20. Reakcja Landara (trwa od 4 – 13 miesiąca). 21. Unoszenie głowy z położenia na plecach (rozpoczynają się w 5 miesiącu). 22. Odruch równowagi w ułożeniu na brzuchu (rozpoczynam się w 5 miesiącu). 23. Odruch równowagi w położeniu na plecach (pojawia się w 6 miesiącu życia). 24. Odruch równowagi w pozycji siedzącej z podparciem z przodu (pojawia się w 6 miesiącu

życia). 25. Odruch równowagi w pozycji siedzącej z podparciem z boku (pojawia się w 8 miesiącu). 26. Odruch równowagi w pozycji siedzącej z podparciem z tyłu (pojawia się w 10 miesiącu). 27. Gotowość do reakcji podporowej kończyn górnych – r. Parachute’a ( pojawia się w 5

miesiącu). 28. Stanie niestabilne (początek 10 miesiąca życia). 29. Stanie stabilne (pojawia się w 11 miesiącu życia). 30. Kontrola równowagi w pozycji czworaczej (pojawia się w 10 miesiącu życia). 31. Chodzenie niepewne (pojawia się w 11 miesiącu życia). 32. Chodzenie z kontrola równowagi (pojawia się w 12 miesiącu życia).

V.Vojta stworzył koncepcję badania neurofizjologicznego, wg której największą rolę w ocenie rozwoju dziecka przypisuje się funkcjom automatycznego

sterowania położeniem ciała w przestrzeni. Żaden test psychologiczny czy obserwacja noworodka nie jest w stanie ocenić rozwoju dziecka i ewentualnie wykryć nieprawidłowości tak precyzyjnie, jak zbadanie jego odruchów. Odruch bowiem, jest działaniem bezwarunkowym i niezależnym od woli. Odruchy te zwane są także prymitywnymi. Pochodzą bowiem z pnia mózgu i śródmózgowia, a ich obecność jest niezbędna do nabywania doświadczeń ,doznań jak i umiejętności motorycznych. Zresztą nie tylko motorycznych – bo doświadczenie to jest ściśle związane z dojrzewaniem psychicznym: rozwój psychofizyczny – czyli harmonijny ciąg organicznych zmian progresywnych w ramach którego mamy do czynienia z integracją procesów motorycznych i psychicznych. Dla pełnego rozwoju dziecka jest to niezbędne. W czasie nabywania tych doświadczeń rola odruchów prymitywnych ulega zmianie. Ośrodki leżące powyżej śródmózgowia przejmują kontrolę, w związku z czym, dochodzi do wygaszania niepożądanych odruchów prymitywnych. Jest to niezbędny proces umożliwiający dalszy rozwój motoryczny i reflektoryczny dziecka. Zanikanie odruchów świadczy o dojrzewaniu OUN. Ocena istniejących natomiast lub ich brak w zależności od wieku życia dziecka wskazuje na potrzebę ingerencji w rozwój dziecka poprzez ewentualną rehabilitację lub leczenie, a w dalszej kolejności może prognozować o potencjalnym jego rozwoju. Ocena wieku rozwojowego w stosunku do wieku życia na podstawie badania odruchów, w dużej mierze wyprzedza badania psychologiczno-pedagogiczne czy ocenę wynikającą z inwentarza zachowań. Jest to o tyle ważne, że ewentualne włączenie rehabilitacji jako czynnika wspomagającego ma wymiar czasowy. Im wcześniejsze tym korzystniejsze i bardziej skuteczne.

Bibliografia:

  1. Sergiusz Jóźwiak, Roman Michałowicz: Neurologia dziecięca w praktyce:

Bibfolium, Lublin 2001 2. Janusz Wendorf: Neurologia dziecięca: ADI, Łódź 1999 3. Ludwika Sadowiska: Diagnostyka i rehabilitacja dzieci ryzyka: AM,

Wrocław 2004 4. Ludwika Sadowiska: Neurologiczne metody usprawniania dzieci z

zaburzeniami rozwoju: AWF, Wrocław 2004 5. Teodor Hellbrugge: Monachijska Funkcjonalna Diagnostyka Rozwojowa:

Kraków 1994

 

Dodaj komentarz

Zamknij